Η συζήτηση γύρω από τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη αναζωπυρώνεται, καθώς οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής εξετάζουν τρόπους ενίσχυσης της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, ενώ ταυτόχρονα δηλώνουν ότι θέλουν να επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση. Ωστόσο, ένας αυξανόμενος αριθμός παραγωγών ενέργειας και φορέων των ανανεώσιμων πηγών προειδοποιεί ότι η επαναδιαπραγμάτευση της βασικής αρχιτεκτονικής της ευρωπαϊκής αγοράς θα μπορούσε να υπονομεύσει τις επενδύσεις σε μια κρίσιμη περίοδο για την εξασφάλιση προσιτής και χαμηλών εκπομπών ενέργειας.
Όλη αυτή η ρητορική έχει ενισχυθεί ενόψει της παρουσίασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των επιλογών αναθεώρησης των κανόνων της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας τον επόμενο μήνα. Η κίνηση αυτή έρχεται έπειτα από πιέσεις ενεργοβόρων βιομηχανιών που δυσκολεύονται με τις υψηλές τιμές ρεύματος και τον διεθνή ανταγωνισμό.
Σταθερότητα έναντι δομικής αλλαγής
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το σύστημα οριακής τιμολόγησης της ΕΕ, στο οποίο η τελευταία — και συνήθως ακριβότερη — μονάδα παραγωγής που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης καθορίζει τη χονδρική τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας. Κατά τη διάρκεια της κρίσης φυσικού αερίου που προκλήθηκε από γεωπολιτικές αναταράξεις, ο σχεδιασμός αυτός οδήγησε σε εκτίναξη των τιμών, καθώς οι μονάδες φυσικού αερίου συχνά καθόριζαν την οριακή τιμή.
Ορισμένες βαριές βιομηχανίες, μεταξύ των οποίων και ο κλάδος του χάλυβα που εκπροσωπείται από την Eurofer, έχουν ζητήσει διαρθρωτικές αλλαγές ώστε οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας να αποσυνδεθούν από τα ορυκτά καύσιμα. Υποστηρίζουν ότι η επίμονη αστάθεια υπονομεύει τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης και ενδέχεται να οδηγήσει παραγωγή εκτός της ηπείρου.
Ωστόσο, σημαντικοί φορείς του ενεργειακού κλάδου επιμένουν ότι το σημερινό σύστημα παραμένει ο πιο αποτελεσματικός τρόπος εξισορρόπησης προσφοράς και ζήτησης. Ο γενικός γραμματέας της Eurelectric Kristian Ruby, μιλώντας στο Montel, τόνισε ότι οι επενδυτές χρειάζονται κανονιστική σταθερότητα και όχι περαιτέρω ανασχεδιασμό. Μετά από μια συνολική μεταρρύθμιση των κανόνων της αγοράς, είπε, η πολιτική προτεραιότητα πρέπει να στραφεί στη μείωση φόρων και τελών, στην επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, στην ενίσχυση της αποθήκευσης και στη βελτίωση των διασυνοριακών μηχανισμών αντιστάθμισης κινδύνου.
Φόβος για τις επενδύσεις
Οι υποστηρικτές των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας φοβούνται ότι πολιτικές παρεμβάσεις βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα μπορεί να έχουν αντίθετο αποτέλεσμα. Η WindEurope προειδοποίησε ότι παρεμβάσεις με πολιτικά κίνητρα ενδέχεται να παγώσουν τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια και να παρατείνουν την εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η νέα διευθύνουσα σύμβουλος της οργάνωσης, Tinne van der Straeten, έχει υπογραμμίσει ότι οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις προσφέρουν πιο αποτελεσματική λύση. Οι συμφωνίες αγοράς ενέργειας (PPAs) και οι συμβάσεις επί διαφοράς (CfDs) παρέχουν προβλεψιμότητα εσόδων στους παραγωγούς και μεγαλύτερη σταθερότητα τιμών στους βιομηχανικούς καταναλωτές.
Αναλυτές της καθαρής ενέργειας υποστηρίζουν ότι η πρόκληση δεν βρίσκεται στον μηχανισμό τιμολόγησης αυτόν καθ’ αυτόν, αλλά στη μείωση της συχνότητας με την οποία το φυσικό αέριο καθορίζει την οριακή τιμή. Η μεγαλύτερη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών, αποθήκευσης με μπαταρίες και ευέλικτης διαχείρισης ζήτησης θα μπορούσε σταδιακά να περιορίσει τον ρόλο του φυσικού αερίου.
Γιατί η οριακή τιμολόγηση παραμένει κρίσιμη
Οι υποστηρικτές του υφιστάμενου μοντέλου τονίζουν ότι οι αιχμές στις τιμές επιτελούν σημαντική οικονομική λειτουργία. Όταν οι τιμές αυξάνονται απότομα, σηματοδοτούν έλλειψη πόρων, οδηγώντας σε μείωση της ζήτησης, ενίσχυση των εισαγωγών, ενεργοποίηση αποθεμάτων και αξιοποίηση ευέλικτης παραγωγής.
Ειδικοί της αγοράς προειδοποιούν ότι εναλλακτικές λύσεις, όπως το σύστημα pay-as-bid, μπορεί να οδηγήσουν τους παραγωγούς σε στρατηγικές προσφορές κοντά στην αναμενόμενη τελική τιμή, αυξάνοντας τελικά το συνολικό κόστος. Παράλληλα, διοικητικά καθορισμένες ή μέσες τιμές θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τα επενδυτικά σήματα, καθιστώντας τους παραγωγούς πιο εξαρτημένους από κρατικές ενισχύσεις ή μηχανισμούς ισχύος.
Πτώση των τιμών φυσικού αερίου
Ένας ακόμη παράγοντας που μειώνει την πίεση για μεταρρύθμιση είναι οι προοπτικές για το φυσικό αέριο. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι τιμές θα υποχωρήσουν καθώς νέα παγκόσμια παραγωγή LNG και αγωγών θα εισέλθει στην αγορά μέσα στα επόμενα χρόνια. Τα προθεσμιακά συμβόλαια στο ολλανδικό hTTF — σημείο αναφοράς για την Ευρώπη — δείχνουν καθοδική πορεία σε σχέση με τα πρόσφατα επίπεδα spot.
Εάν αυτές οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας ενδέχεται να μειωθούν χωρίς να απαιτηθούν δομικές αλλαγές. Αυτό δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο μια μακρά και πολιτικά σύνθετη διαδικασία ανασχεδιασμού — που θα μπορούσε να διαρκέσει τουλάχιστον 18 μήνες — θα εξακολουθεί να είναι επίκαιρη όταν εφαρμοστεί.
Η βιομηχανία μετάλλων και η ανταγωνιστικότητα
Η ευρύτερη συζήτηση ενισχύθηκε στις Βρυξέλλες, όπου η Eurometaux ανακοίνωσε τη μετονομασία της σε “European Metals”, σηματοδοτώντας μια νέα έμφαση στην ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία.
Ο εκτελεστικός πρόεδρος της METLEN και πρόεδρος του φορέα, Ευάγγελος Μυτιληναίος, υπογράμμισε ότι τα μέταλλα βρίσκονται στον πυρήνα του ευρωπαϊκού βιομηχανικού μέλλοντος. Από τις μπαταρίες και τα δίκτυα ηλεκτρισμού έως τις ανανεώσιμες πηγές και τα αμυντικά συστήματα, ο κλάδος στηρίζει τόσο την πράσινη μετάβαση όσο και την οικονομική ασφάλεια.
Ο κ. Μυτιληναίος προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να διεκδικεί ηγετικό ρόλο στις καθαρές τεχνολογίες ενώ εξαρτάται από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Η μετονομασία, είπε, αντανακλά μια βιομηχανία που προσαρμόζεται σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον.
Παρέμβαση από τον κλάδο της ηλιακής ενέργειας
Σε ανακοίνωσή της η SolarPower Europe κάλεσε επίσης σε αυτοσυγκράτηση. Ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος Dries Acke δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες διαθέτουν ήδη τα απαραίτητα εργαλεία για ανταγωνιστικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς να ανοίξουν εκ νέου το πλαίσιο της αγοράς.
Σύμφωνα με την οργάνωση, η ευρύτερη χρήση PPAs και CfDs μπορεί να μειώσει το κόστος χρηματοδότησης έργων και να προσφέρει σταθερότητα τιμών στη βιομηχανία. Η πλήρης εφαρμογή της πρόσφατης νομοθεσίας, ανέφερε, θα προσελκύσει επενδύσεις σε λύσεις ευελιξίας όπως η αποθήκευση με μπαταρίες — στοιχείο κρίσιμο για τη μείωση της εξάρτησης από το εισαγόμενο φυσικό αέριο. Η επαναδιαπραγμάτευση των κανόνων τώρα, προειδοποίησε η SolarPower Europe, θα μπορούσε να επιβραδύνει τις επενδύσεις στην ηλιακή ενέργεια και την αποθήκευση, οδηγώντας τελικά στο αντίθετο αποτέλεσμα.
Ανταγωνιστικότητα και ενεργειακή μετάβαση
Η συζήτηση αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ένταση στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι βιομηχανίες που ζητούν φθηνότερη και πιο προβλέψιμη ηλεκτρική ενέργεια για να παραμείνουν ανταγωνιστικές διεθνώς. Από την άλλη, οι παραγωγοί και οι επενδυτές ζητούν σταθερότητα ώστε να συνεχιστεί η χρηματοδότηση των τεράστιων επενδύσεων που απαιτούνται σε ανανεώσιμες πηγές, δίκτυα και αποθήκευση.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναγνωρίζουν την επείγουσα ανάγκη για λύσεις, όμως η συναίνεση παραμένει δύσκολη. Παρά την πίεση για προστασία της βιομηχανίας από την αστάθεια των τιμών, πολλοί φορείς υποστηρίζουν ότι η απάντηση βρίσκεται στην επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και όχι στην ανατροπή των θεμελίων της αγοράς.
Καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην κλιματική φιλοδοξία και τη βιομηχανική ισχύ, οι επόμενοι μήνες ενδέχεται να καθορίσουν εάν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα επιλέξουν τη δομική παρέμβαση ή τη σταδιακή βελτίωση. Προς το παρόν, το μήνυμα από μεγάλο μέρος του ενεργειακού τομέα είναι σαφές: η σταθερότητα — και όχι η ανατροπή — μπορεί να αποτελέσει το ισχυρότερο εργαλείο για προσιτή ενέργεια και μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.
