Ένα εκτεταμένο νέο πακέτο κανονισμών με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους, την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης και την ανακούφιση των βιομηχανιών που δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν στους υψηλούς λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, ετοιμάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι προτάσεις, οι οποίες αναμένεται να παρουσιαστούν τον επόμενο μήνα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προβλέπουν μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, ενίσχυση πιο «έξυπνων» και ευέλικτων ηλεκτρικών συστημάτων και στοχευμένη στήριξη για ενεργοβόρους κλάδους.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια κρίσιμη χρονική στιγμή για την Ευρώπη. Οι τιμές της ενέργειας παραμένουν μία από τις σημαντικότερες ανησυχίες για την οικονομία της Ένωσης, με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εκφράζουν ολοένα και μεγαλύτερη ανησυχία ότι το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, περιορίζει τις επενδύσεις και εντείνει τη γενικότερη οικονομική αβεβαιότητα.
Αλλαγές στη φορολογική δομή
Σύμφωνα με προσχέδιο , που αποκάλυψε το Bloomberg News, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να προτείνει μέτρα που θα αναμορφώσουν τη φορολογική δομή της ενεργειακής κατανάλωσης στην Ευρώπη. Κεντρικό σημείο της πρότασης αποτελεί η μείωση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια σε σχέση με το φυσικό αέριο, μια κίνηση που αποσκοπεί στην προώθηση του εξηλεκτρισμού και στη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Ο κανονισμός στοχεύει επίσης στη θέσπιση νέων στόχων για την εγκατάσταση έξυπνων μετρητών και την ενίσχυση της ευελιξίας των ηλεκτρικών συστημάτων. Αξιωματούχοι της ΕΕ υποστηρίζουν ότι ο εκσυγχρονισμός των ηλεκτρικών δικτύων της Ευρώπης είναι απαραίτητος προκειμένου να διαχειριστεί αποτελεσματικά η αυξανόμενη παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, διατηρώντας παράλληλα το κόστος για τους καταναλωτές σε ελεγχόμενα επίπεδα.
Ενεργειακές προκλήσεις
Σύμφωνα με το προσχέδιο, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η ενεργειακή πρόκληση της Ευρώπης δεν περιορίζεται μόνο στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών.
«Η πρόταση αυτή αντιμετωπίζει τις ανησυχίες σχετικά με την αύξηση του ενεργειακού κόστους, καθώς αυτές δεν οφείλονται μόνο στις υψηλές και ασταθείς τιμές αλλά και στο αυξανόμενο κόστος των συστημάτων», αναφέρεται στο έγγραφο.
Το timing της πρωτοβουλίας αντανακλά τις αυξανόμενες γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και και η ευρύτερη αστάθεια στη Δυτική Ασία έχουν εντείνει τις ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, οδηγώντας σε άνοδο των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου και αυξάνοντας σημαντικά το κόστος εισαγωγών.
Αυξημένο κόστος
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η τελευταία άνοδος των τιμών της ενέργειας που συνδέεται με τη σύγκρουση με το Ιράν αυξάνει τον λογαριασμό εισαγωγών της Ευρώπης κατά περίπου 500 εκατομμύρια ευρώ ημερησίως. Τα στοιχεία αυτά έχουν προσδώσει νέα αίσθηση επείγοντος στη μακροπρόθεσμη στρατηγική της ΕΕ για μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και επέκταση της εγχώριας παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας.
Παρότι η Ευρώπη έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην ανάπτυξη της αιολικής και ηλιακής ενέργειας κατά την τελευταία δεκαετία, τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να καλύπτουν περίπου το 57% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης της ΕΕ. Η εξάρτηση αυτή καθιστά την Ένωση ευάλωτη σε εξωτερικούς κραδασμούς, ιδιαίτερα σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας.
Στρατηγική στροφή
Οι προτεινόμενες φορολογικές μεταρρυθμίσεις αποτελούν συνεπώς μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής στροφής. Καθιστώντας την ηλεκτρική ενέργεια φθηνότερη σε σχέση με το φυσικό αέριο, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να επιταχύνουν τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών, της βιομηχανίας και των συστημάτων θέρμανσης. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι η μεγαλύτερη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, σε συνδυασμό με την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, είναι απαραίτητη για την επίτευξη των στόχων κλιματικής ουδετερότητας της Ένωσης και την ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη στήριξη των ενεργοβόρων βιομηχανιών, όπως οι κλάδοι χάλυβα, χημικών, τσιμέντου και μεταποίησης. Πολλές από αυτές τις βιομηχανίες έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι οι επίμονα υψηλές τιμές ενέργειας διαβρώνουν τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης και απειλούν θέσεις εργασίας και επενδύσεις.
Θέμα ανταγωνιστικότητας
Οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες υποστηρίζουν ότι αντιμετωπίζουν ολοένα και μεγαλύτερο ανταγωνισμό από περιοχές με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, ιδιαίτερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τμήματα της Ασίας. Ορισμένες εταιρείες έχουν ήδη μειώσει την παραγωγή τους ή αναβάλει επενδυτικά σχέδια εξαιτίας των ενεργειακών ανησυχιών.
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, η Επιτροπή εξετάζει στοχευμένες μειώσεις στη φορολογία ηλεκτρικής ενέργειας για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις. Οι αξιωματούχοι ελπίζουν ότι το μέτρο θα βοηθήσει τις εταιρείες να παραμείνουν ανταγωνιστικές, συνεχίζοντας παράλληλα να επενδύουν στην απανθρακοποίηση και στον εκσυγχρονισμό τους.
Οι βιομηχανικοί φορείς αναμένεται να υποδεχθούν θετικά τις προτάσεις, αν και ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι φορολογικές μειώσεις από μόνες τους ίσως να μην επαρκούν για την επίλυση των μακροπρόθεσμων προβλημάτων ενεργειακής προσιτότητας της Ευρώπης. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ήπειρος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τεράστιες ανάγκες επενδύσεων σε υποδομές, προκειμένου να ενσωματώσει μεγαλύτερες ποσότητες ανανεώσιμης ενέργειας στο ηλεκτρικό δίκτυο.
Οι προτάσεις αυτές εκτιμάται ότι θα παρουσιαστούν παράλληλα με μια ευρύτερη στρατηγική εξηλεκτρισμού της ΕΕ. Παρότι η Ευρώπη διαθέτει το πιο διασυνδεδεμένο ηλεκτρικό δίκτυο στον κόσμο, οι υποδομές της απαιτούν εκτεταμένες αναβαθμίσεις ώστε να ανταποκριθούν στις μεταβαλλόμενες ενεργειακές ανάγκες και στη ραγδαία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Οι έξυπνοι μετρητές και οι ψηφιακές τεχνολογίες αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία εκσυγχρονισμού. Επιτρέποντας την παρακολούθηση της κατανάλωσης σε πραγματικό χρόνο και μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, τα έξυπνα συστήματα μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της πίεσης στο δίκτυο κατά τις ώρες αιχμής και στη βελτίωση της συνολικής αποδοτικότητας.
Ευελιξία
Η ευελιξία των ενεργειακών συστημάτων έχει καταστεί ολοένα και σημαντικότερο ζήτημα, καθώς οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η αιολική και η ηλιακή, χαρακτηρίζονται από μεταβλητότητα. Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς σταθμούς παραγωγής που λειτουργούν με ορυκτά καύσιμα, η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη χρήση προηγμένων συστημάτων διαχείρισης δικτύου και αποθήκευσης ενέργειας για τη διασφάλιση σταθερού εφοδιασμού.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα πιο «έξυπνα» ηλεκτρικά συστήματα μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του συνολικού κόστους, περιορίζοντας την ανάγκη για ακριβές εφεδρικές μονάδες παραγωγής και βελτιώνοντας τη χρήση της ανανεώσιμης ενέργειας όταν η παραγωγή είναι αυξημένη.
Οι προτάσεις έχουν επίσης σημαντικές πολιτικές προεκτάσεις. Οι υψηλές τιμές ενέργειας έχουν εξελιχθεί σε μείζον ζήτημα για Ευρωπαίους πολίτες, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις. Οι αυξημένοι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος έχουν συμβάλει στις πληθωριστικές πιέσεις και στην ενίσχυση της κοινωνικής δυσαρέσκειας σε αρκετά κράτη-μέλη.
Ταυτόχρονα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στις κλιματικές φιλοδοξίες και στις οικονομικές πραγματικότητες. Παρότι η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και στη μείωση των εκπομπών άνθρακα, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο ότι η δημόσια στήριξη για την ενεργειακή μετάβαση ενδέχεται να αποδυναμωθεί εάν νοικοκυριά και επιχειρήσεις συνεχίσουν να επιβαρύνονται με υψηλό κόστος.
Καθώς οι Βρυξέλλες προετοιμάζονται να παρουσιάσουν το τελικό πακέτο μέτρων τον επόμενο μήνα, οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις αναμένεται να προκαλέσουν έντονες συζητήσεις μεταξύ κυβερνήσεων, βιομηχανικών φορέων και περιβαλλοντικών οργανώσεων. Ωστόσο, ελάχιστοι αμφισβητούν τη σοβαρότητα της πρόκλησης που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.
