Ο κ. Μάνος Μανουσάκης είναι πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ
(Το Βήμα)
Η γεωπολιτική κρίση που εξελίσσεται τους τελευταίους μήνες στον Περσικό Κόλπο, με τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ και την παγκόσμια αρρυθμία που προκαλεί στις ροές αργού και πετρελαιοειδών, αποτελεί επώδυνη υπενθύμιση για την ευαλωτότητα της οικονομίας στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών ενέργειας.
Σε αυτή τη συγκυρία, η μετάβαση της Ελλάδας σε ένα πιο πράσινο ενεργειακό μείγμα, που αξιοποιεί εγχώριους ανανεώσιμους πόρους, είναι ένα σημαντικό δίχτυ προστασίας για τους καταναλωτές καθώς μειώνει την εξάρτηση της χώρας από εισαγωγές ενέργειας.
Η εξάρτηση
Ωστόσο μεγάλο μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας και της καθημερινότητας των πολιτών εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η Ελλάδα σήμερα παραμένει εξαρτημένη κατά περίπου 78% από εισαγόμενες πηγές ενέργειας, ποσοστό σαφώς υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 57%, καθώς εισάγει το σύνολο του φυσικού αερίου και του πετρελαίου που καταναλώνει για ηλεκτροπαραγωγή, μεταφορές και θέρμανση. Αυτό σημαίνει ότι μία απότομη άνοδος των διεθνών τιμών ασκεί άμεσες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά, στη βιομηχανία και στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Η πολιτεία τα τελευταία χρόνια στηρίζει – κατά το δυνατόν – νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε εξάρσεις ανάλογων κρίσεων. Τα μέτρα αυτά, αν και απολύτως απαραίτητα, έχουν ένα δυσβάσταχτο δημοσιονομικό κόστος. Μόνο για το 2022 η ελληνική κυβέρνηση κινητοποίησε 13 δισ. ευρώ για τις επιδοτήσεις καυσίμων και λογαριασμών ενέργειας.
Τα ηλεκτρικά δίκτυα
Είναι, λοιπόν, προφανές ότι η συστηματική θωράκιση της χώρας απέναντι στο επόμενο σοκ, όποτε και από όπου κι αν προέλθει, αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα. Η επιτυχής ανταπόκριση σε αυτή την πρόκληση έγκειται στις υποδομές. Η ουσιαστική μείωση της εξάρτησης της Ελλάδας από ορυκτά καύσιμα απαιτεί ένα συνεκτικό πλέγμα επενδύσεων σε ΑΠΕ, αποθήκευση και συστηματικό εξηλεκτρισμό περισσότερων κλάδων της οικονομίας.
Προϋπόθεση, βέβαια, για να προχωρήσουν έγκαιρα όλα τα παραπάνω είναι τα ηλεκτρικά δίκτυα. Η Εκθεση Ντράγκι για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα ξεκαθαρίζει ότι χωρίς εκσυγχρονισμό των δικτύων δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν τα υψηλά κόστη ενέργειας, εκτιμώντας τις σχετικές επενδύσεις στα 500 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με την Εκθεση, έως το 2050 η Ευρώπη θα πρέπει να ανανεώσει πάνω από 7 εκατ. χλμ. δικτύων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και να κατασκευάσει 43.000 χλμ. νέων γραμμών υψηλής και υπερυψηλής τάσης. Η προώθηση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων είναι μια στρατηγική απόφαση ενεργειακής πολιτικής, καθώς μειώνει το κόστος ηλεκτροδότησης και τις εκπομπές CO2, βελτιώνει την ασφάλεια εφοδιασμού και επιτρέπει την κατανάλωση περισσότερης καθαρής ενέργειας.
Το παράδειγμα της Ελλάδας
Το εγχώριο παράδειγμα των νησιωτικών διασυνδέσεων είναι χαρακτηριστικό. Το κόστος ηλεκτροδότησης για τα μη διασυνδεδεμένα νησιωτικά συστήματα ξεπερνά τα 350 ευρώ/MWh, ενώ στα μικρότερα νησιά μπορεί να αγγίξει ακόμη και τα 1.000 ευρώ/MWh, επιβαρύνοντας υπέρμετρα τις χρεώσεις Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας που πληρώνουν οι τελικοί καταναλωτές στους λογαριασμούς ρεύματος.
Σε καθεστώς διασύνδεσης, το κόστος αυτό υποχωρεί στα επίπεδα των 100 ευρώ/MWh. Η εξοικονόμηση, μέσω της ελάφρυνσης των χρεώσεων ΥΚΩ, από τη διπλή διασύνδεση της Κρήτης – που έχει ήδη συντελεστεί – και των Κυκλάδων, που ολοκληρώνεται μέσα στο 2026, ανέρχεται σε 550 εκατ. ευρώ τον χρόνο έως το 2030.
Μάλιστα, με την ένταξη των Δωδεκανήσων και των νησιών του Βόρειου Αιγαίου στο διασυνδεδεμένο σύστημα από το 2031 και μετά, η ετήσια εξοικονόμηση θα αυξηθεί σε έως 1 δισ. ευρώ.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο
Σε επίπεδο ΕΕ, αντίστοιχα έργα χαρακτηρίζονται ως κοινού ενδιαφέροντος εξασφαλίζοντας προτεραιότητα στις αδειοδοτήσεις και πρόσβαση σε κοινοτικά χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως το Connecting Europe Facility. Ανάλογες διευκολύνσεις παρέχει επίσης το ευρωπαϊκό πλαίσιο Net-Zero Industry Act σε έργα υποδομών στρατηγικού χαρακτήρα, στα οποία περιλαμβάνονται και τεχνολογίες δικτύων.
Τον περασμένο Μάρτιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και οι υπουργοί Ενέργειας της Ενωσης αναγνώρισαν ρητά ότι η επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης παραμένει η πιο αποτελεσματική στρατηγική τόσο για την ενίσχυση των ενεργειακών αντανακλαστικών της Ευρώπης όσο και για τη μείωση των τιμών ενέργειας. Πρόκειται για εξέλιξη-ορόσημο όσον αφορά τα δίκτυα, καθώς πρακτικά μεταφράζεται σε προτεραιοποίηση των απαραίτητων έργων, σε σημαντική επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης, καθώς και στη διασφάλιση της ανθεκτικότητας και της προστασίας τους.
Επενδύσεις στρατηγικού χαρακτήρα τα δίκτυα
Η θεσμική αναγνώριση ενός έργου δικτύου ως στρατηγικής επένδυσης «ξεκλειδώνει» σημαντικές διευκολύνσεις που εξασφαλίζουν την ομαλή και με τους καλύτερους δυνατούς όρους υλοποίησή του, κάτι που τελικά ωφελεί τον καταναλωτή και την οικονομία. Σε εθνικό επίπεδο, ο νόμος για τις στρατηγικές επενδύσεις, στις οποίες συχνά εντάσσονται και έργα ενεργειακών υποδομών, προβλέπει ειδικό καθεστώς ταχείας αδειοδότησης, χωροταξικής ευελιξίας και χρηματοδοτικών κινήτρων.
Ο σχεδιασμός του ΑΔΜΗΕ περιλαμβάνει επενδύσεις στρατηγικού χαρακτήρα, όπως αποδεικνύεται άλλωστε από τα έργα που έχει ήδη ολοκληρώσει τα τελευταία 9 χρόνια, συνολικού ύψους 4 δισ. ευρώ, με τα οποία ενισχύεται συνεχώς το ηλεκτρικό σύστημα, περιορίζεται η ενεργειακή απομόνωση της νησιωτικής χώρας και πρασινίζει σταθερά το εγχώριο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής, συγκρατώντας τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Το 10ετές πρόγραμμα ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ
Με ορίζοντα το 2034, το εγκεκριμένο Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης προβλέπει την υλοποίηση νέων κρίσιμων υποδομών προϋπολογισμού 7,3 δισ. ευρώ που, για την ίδια περίοδο, θα οδηγήσουν σε καθαρό όφελος περίπου 3,7 δισ. ευρώ. Σαφής ένδειξη εμπιστοσύνης των μετόχων στο επενδυτικό σχέδιο και τον ρόλο του Διαχειριστή είναι η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου, ύψους 1 δισ. ευρώ, που αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του Ιουνίου. Τα κεφάλαια αυτά θα αξιοποιηθούν για να επιταχυνθεί το επενδυτικό πρόγραμμα και να μειωθεί σε βάθος χρόνου το συνολικό κόστος του ηλεκτρικού συστήματος.
Οι ευρωπαϊκοί πόροι και η ΕΤΕπ
Εξίσου σημαντικό είναι ότι μέρος των έργων αυτών συγχρηματοδοτείται από ευρωπαϊκά κονδύλια, που περιορίζουν την επιβάρυνση των καταναλωτών και απελευθερώνουν εθνικούς πόρους. Στη νέα Στρατηγική Επενδύσεων σε Καθαρή Ενέργεια, που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάρτιο του 2026, υπογραμμίζεται ο ενισχυμένος ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, που μπορεί να χρηματοδοτεί έως και το 75% του κόστους για έργα υψηλής στρατηγικής προτεραιότητας. Μάλιστα, τα επόμενα τρία χρόνια η ΕΤΕπ δεσμεύει 75 δισ. ευρώ για την καθαρή ενεργειακή μετάβαση, με τα έργα δικτύων να βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της προτεραιότητας.
Μονόδρομος
Οι αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων ετών καταδεικνύουν ότι η μετάβαση από την ενεργειακή εξάρτηση στην αυτάρκεια είναι μονόδρομος. Γι’ αυτό και η θεσμική αναγνώριση των ηλεκτρικών δικτύων ως στρατηγικών επενδύσεων δεν είναι απλώς ένας γραφειοκρατικός και χρηματοδοτικός επιταχυντής των έργων αλλά καταλύτης προκειμένου η Ελλάδα και η Ευρώπη να αναπτύξουν έγκαιρα τις υποδομές που χρειάζονται για να θωρακίσουν την ανθεκτικότητά και τη βιωσιμότητά τους.
