Από το βήμα της Συνόδου Κορυφής για την πυρηνική ενέργεια στο Παρίσι, ο πρωθυπουργός τόνισε πως η Ευρώπη χρειάζεται την πυρηνική ενέργεια, ενώ χαρακτήρισε την απομάκρυνσή της από αυτή, κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, ως «ένα από τα στρατηγικά λάθη». Παράλληλα, σχολίασε ότι «η Γαλλία προχώρησε σε μια θαρραλέα πολιτική επιλογή».
Ενδεικτικό της «αναγέννησης» της πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη είναι το γεγονός ότι σε ανάλογες δηλώσεις προχώρησε και η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντε Λάιεν, η οποία από την ίδια Σύνοδο υπογράμμισε πως ήταν ένα στρατηγικό σφάλμα η Ευρώπη να γυρίσει την πλάτη σε μία αξιόπιστη, οικονομικά προσιτή, χαμηλών εκπομπών πηγή ενέργειας.
Δήλωση που έρχεται να σφραγλισει τη στροφή των ευρωπαϊκών πολιτικών σε σχέση με το πυρηνικό κλάδο, με τη χθεσινή ανακοίνωση της στρατηγικής για τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR), στο πλαίσιο της οποίας θα εξεταστεί το ενδεχόμενο πρόσθετης συμπληρωματικής ενίσχυσης ύψους 200 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του InvestEU από το Ταμείο Καινοτομίας έως το 2028 για τη στήριξη της ανάπτυξης αρχικών εμπορικών μονάδων καινοτόμων πυρηνικών τεχνολογιών μέσω εγγυήσεων ελαχιστοποίησης των κινδύνων.
Εκκίνηση της 1ης φάσης
Όσον αφορά τη χώρα μας, η χθεσινή πρωθυπουργική αναγγελία αποτελεί σταθμό στα σχέδια για την αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας, καθώς εκκινεί την 1η φάση στη λεγόμενη Milestones Approach (Προσέγγιση Οροσήμων) του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), την οποία ακολουθεί κάθε κράτος που θέλει να εντάξει τα πυρηνικά στο ενεργειακό του μίγμα.
Σε αυτή την πρώτη φάση, το κράτος πρέπει να αξιολογήσει αν η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να παίξει ρόλο στο ενεργειακό μείγμα της χώρας. Επομένως (όπως πρόκειται να κάνει το επόμενο διάστημα και η Ελλάδα) δημιουργεί μια κεντρική συντονιστική επιτροπή που αξιολογεί τις διάφορες παραμέτρους ενός προγράμματος (μελέτη σκοπιμότητας, νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, δημόσια διαβούλευση).
Αξίζει να σημειωθεί πως αυτή η διαδικασία συνήθως διαρκεί αρκετά χρόνια. Στο τέλος της, εκδίδεται μια έκθεση αξιολόγησης. Αν η απόφαση είναι θετική δηλαδή προκύπτει όφελος από τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας), η χώρα περνά στη Φάση 2, όπου αρχίζει πλέον η προετοιμασία των θεσμών και η αναζήτηση προμηθευτών για την κατασκευή ενός αντιδραστήρα.
Στο τέλος του σταδίου αυτού, η χώρα ανακοινώνει ότι είναι έτοιμη να δεχτεί προσφορές για την κατασκευή του πρώτου πυρηνικού της σταθμού (2ο ορόσημο). Η 3η και τελική φάση αφορά τις δραστηριότητες για την υλοποίηση του σταθμού. Στο τέλος αυτής της φάσης, η μονάδα είναι έτοιμη να «μπει στη πρίζα» (3ο ορόσημο).
Σύμφωνα με ειδικούς, για την ολοκλήρωση και των τριών παραπάνω σταδίων χρειάζεται ένα χρονικό διάστημα περί τα 10-15 χρόνια. Επομένως, παρά την επίσημη από χθες εκκίνηση της εξέτασης της προοπτικής αξιοποίησης της πυρηνικής ενέργειας, θα χρειαστεί ένα σεβαστό χρονικό διάστημα ώστε αυτό το σχέδιο να πάρει σάρκα και οστά – κι αυτό μόνον αν κάθε ένα από τα τρία στάδια έχει αίσια έκβαση.
Η επικέντρωση της χώρας μας στην τεχνολογία των SMRs έχει μικρότερο αρχικό κόστος επένδυσης, ενώ χαρακτηρίζεται από ενισχυμένη ασφάλεια. Οι SMRs κινούνται σε ισχύ μεταξύ 50 – 300 Μεγαβάτ, ενώ στόχος είναι να τυποποιηθεί η κατασκευή τους, ώστε να μειωθεί το κόστος.
Αν και πρόκειται για μία τεχνολογία που λειτουργεί αποτελεσματικά στην πράξη, ένα βασικό πρόβλημα είναι το κατά πόσο θα μπορέσει να υποστηρίξει ένα βιώσιμο business model. Εκτιμάται πως οι απαντήσεις θα δοθούν μετά το 2030, όταν θα αυξηθεί αισθητά η παραγγελία τέτοιων πρότζεκτ και θα διαφανεί αν όντως γίνονται πραγματικότητα τα πλεονεκτήματα που θεωρητικά αυτά απολαμβάνουν. Επομένως, από τα μέσα μέχρι τα τέλη της επόμενης 10ετίας θα ξεκαθαρίσει αν μπορούν να γίνουν βασικός πυλώνας της ενεργειακής μετάβασης.
Τα επόμενα βασικά βήματα
Σε εθνικό επίπεδο, η σύσταση της διυπουργικής επιτροπής θα πρέπει να συνοδευτεί, όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, με την θεσμική συγκρότηση ενός ενιαίου εθνικού κέντρου συντονισμού, την ένταξη της πυρηνικής ενέργειας, έστω σεναριακά στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα, την δημιουργία ενός αξιόπιστου πλαισίου διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων, την σύναψη διακρατικών συμφωνιών-συνέργειες με χώρες πυρηνικής τεχνογνωσίας προς εξασφάλιση πρόσβασης σε ώριμη τεχνολογία, αδειοδοτημένα σχέδια και τεχνική υποστήριξη. Τέλος, εξίσου σημαντικός πυλώνας για να μακροημερεύσει ο όποιος σχεδιασμός είναι η οικοδόμηση κοινωνικής αποδοχής, όταν μάλιστα πρόκειται για σχέδια που απλώνονται σημαντικά στο χρόνο.
Κινητικότητα σε πολλές χώρες
Αν και, όπως υπογραμμίζουν παράγοντες του κλάδου, οι προκλήσεις παραμένουν στο ακέραιο, η επαναφορά των πυρηνικών στο ενεργειακό προσκήνιο καταγράφεται πλέον ως γεγονός με πλήθος χωρών να εξετάζουν και να σχεδιάζουν από ενέργειες έως επενδυτικά σχέδια.
Ενδεικτικά, όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, το 2024 μετρήθηκαν περίπου 30-40 αντιδραστήρες (διαφόρων τύπων) σε στάδιο αδειοδότησης, πράγμα που συνιστά αύξηση περί του 50% σε σχέση με το 2023. Η βασική εκτίμηση θέλει να καταγράφονται ανάλογα νούμερα και το 2025 με την τάση να συνεχίζεται.
Στην περίπτωση της Ευρώπης, το εν λόγω club χωρών με υπό ανάπτυξη project περιλαμβάνει το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ρουμανία, την Πολωνία, την Φινλανδία, την Γαλλία, την Ουκρανία καθώς και την Σερβία που τέλη Φεβρουάριου κατέληξε σε συμφωνία με την ρωσική εταιρεία Rosatom για την κατασκευή πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.
Την ίδια στιγμή, οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (γνωστοί ως SMR) βρίσκονται στην αιχμή της συζήτησης με τις ΗΠΑ να επενδύουν πακτωλό χρημάτων για την ωρίμανση της τεχνολογίας, ενώ ανάλογου «μεγέθους», τηρουμένων των αναλογιών, πρωτοβουλίες και σχέδια υλοποιούν έτερες πυρηνικές δυνάμεις όπως Ρωσία και Κίνα. Μάλιστα, η Κίνα, φέρεται να υπερέχει σε επίπεδο management και εφαρμογής χωρίς ανάλογα να συμβαίνει στο κομμάτι της τεχνολογίας όπου παραμένει «δυτική υπόθεση».
