Εκτός από τα περιβαλλοντικά κέρδη, ένα εξίσου σημαντικό όφελος από τις ΑΠΕ -και ενδεχομένως σχετικά παραγνωρισμένο έως σήμερα- φέρνει στην επιφάνεια η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή: το γεγονός ότι οι ανανεώσιμες πηγές αποτελούν τον βασικό εγχώριο ενεργειακό πόρο της Ευρώπης (πέρα από τον άνθρακα) και επομένως ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, ενώ παράλληλα τη θωρακίζουν από τους γεωστρατηγικούς κινδύνους.
Για τα παραπάνω, ίσως δεν υπάρχει πιο απτό παράδειγμα από την πορεία της ελληνικής αγοράς Επόμενης Ημέρας τα τελευταία 24ωρα – ενόσω το αέριο καταγράφει το ένα άλμα μετά το άλλο, φτάνοντας χθες να διαπραγματεύεται ακόμη και στα 66 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, από τα επίπεδα των 32 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, πριν από την έναρξη της σύγκρουσης με επίκεντρο το Ιράν. Κι όμως, η εγχώρια DAM συνεχίζει να πραγματοποιεί «χαμηλές πτήσεις», με τη μέση τιμή για το πρώτο 10ήμερο του μήνα να περιορίζεται στα 85,48 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Σύμφωνα με όλους τους ειδικούς, η συγκράτηση της ελληνικής αγοράς οφείλεται στην ιδιαίτερα θετική συγκυρία του υψηλού αποθέματος των ταμιευτήρων των υδροηλεκτρικών, σε συνδυασμό με την υψηλή παραγωγή των ΑΠΕ και την περιορισμένη ζήτηση. «Υπό αυτή την έννοια, δεν υπάρχει πιο ευνοϊκή εποχή από την άνοιξη, για να ξεσπάσουν τέτοια ενεργειακά σοκ», όπως σημειώνει χαρακτηριστικά στέλεχος μεγάλης εγχώριας ενεργειακής εταιρείας.
«Ασφαλιστική δικλείδα» οι πράσινες επενδύσεις
Όπως είναι φυσικό, η ευνοϊκή εποχή σημαίνει αυξημένες πιθανότητες για ενισχυμένο αιολικό δυναμικό, το οποίο σε συνδυασμό με την ολοένα μεγαλύτερη ηλιοφάνεια, «μεταφράζεται» σε ενισχυμένη «πράσινη» παραγωγή – και, κατά συνέπεια, σε μειωμένο χονδρεμπορικό κόστος.
Ωστόσο, το εγχώριο ενεργειακό σύστημα δεν θα μπορούσε να αξιοποιήσει αυτό τον συνδυασμό, αν δεν είχε προηγηθεί ένας καταιγισμός επενδύσεων στις ΑΠΕ, που εκτίναξαν το παραγωγικό δυναμικό. Όπως έγραψε εξάλλου το energypress, ήδη από τις αρχές του έτους βρίσκονται σε λειτουργία μονάδες ΑΠΕ συνολικής ισχύος 18 Γιγαβάτ.
Σύμφωνα με τους ειδικούς του κλάδου, το ίδιο αυτό δυναμικό υπόσχεται πως, αν μέχρι το τέλος του μήνα το TTF παραμείνει σε εξίσου υψηλά επίπεδα, θα «κουρευτεί» μέρος των αυξήσεων που θα «περάσουν» στην DAM. Κι αυτό γιατί, ανεξάρτητα από το ύψος στο οποίο θα κινείται το κόστος καυσίμου για τις μονάδες αερίου, είναι προεξοφλημένο πως οι χονδρεμπορικές τιμές θα καταρρέουν τις μεσημβρινές ώρες. Μάλιστα, αν υπήρχε μία «κρίσιμη μάζα» μπαταριών στο ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα, ήδη από τον Μάρτιο δεν θα ήταν τόσο έντονες οι αυξομειώσεις της DAM μέσα στο 24ωρο (σήμερα για παράδειγμα η μικρότερη τιμή είναι 0 ευρώ ανά Μεγαβατώρα και η μέγιστη 253,89 ευρώ), ενώ θα περιορίζονταν οι «πράσινες» Μεγαβατώρες που μένουν στα… αζήτητα, καθώς περικόπτονται.
«Βήμα» ενεργειακής αυτονομίας
«Αν και με οδυνηρό τρόπο, η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή απέδειξε ότι είναι σωστή η πορεία που έχει χαράξει η ΕΕ», σημειώνει το ίδιο στέλεχος του ελληνικού Ομίλου, προσθέτοντας ότι μία πτυχή του εξηλεκτρισμού είναι να μειώσει η Ευρώπη την εξάρτησή της από (σχεδόν αποκλειστικά εισαγόμενα) υγρά καύσιμα στη θέρμανση και τις μετακινήσεις. Στο ίδιο μήκος κύματος, το τελευταίο διάστημα «πυκνώνουν οι φωνές» σχετικά με τη συμβολή των ανανεώσιμων πηγών στην ενεργειακή αυτονομία.
«Η αναταραχή που παρακολουθούμε σήμερα στη Μέση Ανατολή καθιστά σαφές ότι το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα είναι σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένο με τα ορυκτά καύσιμα – με την προσφορά να συγκεντρώνεται σε λίγες γεωγραφικές περιοχές και κάθε σύγκρουση να απειλεί να προκαλέσει σοκ στην παγκόσμια οικονομία», ανέφερε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στο Associated Press. «Στα παλαιότερες πετρελαϊκές κρίσεις, οι χώρες είχαν ελάχιστες επιλογές παρά να υποστούν τις συνέπειες. Τώρα όμως έχουν μια διέξοδο. Η εγχώρια ανανεώσιμη ενέργεια δεν ήταν ποτέ φθηνότερη και πιο προσβάσιμη. Οι πόροι της καθαρής ενέργειας δεν μπορούν να μπλοκαριστούν ή να χρησιμοποιηθούν ως μέσο εκβιασμού», πρόσθεσε.
«Ο άνεμος και ο ήλιος δεν χρειάζεται να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ», σημειώνει σε παρόμοιο τόνο ο Πολ Κρούγκμαν, συμπληρώνοντας ότι πλέον υπάρχει και ένας ακόμη λόγος για τον οποίο τα κράτη πρέπει να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα: η ασφάλεια.
«Σε έναν επικίνδυνο κόσμο, είναι απείρως ασφαλέστερο να βασίζεται κανείς στον ήλιο και τον άνεμο, παρά σε ορυκτά καύσιμα που πρέπει να μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις από χώρες αναξιόπιστες, συχνά εκμεταλλευτικές και εγκατεστημένες σε περιοχές που συχνά μετατρέπονται σε πολεμικές ζώνες», προσθέτει.
Η «Πράσινη Συμφωνία» είναι «Συμφωνία Ελευθερίας», επισημαίνει στο Politico από την πλευρά του ο Πιερφρανσέσκο Μαράν, νέος πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος του Ευρωκοινοβουλίου. Σύμφωνα με τον ίδιο, η εκτίναξη των τιμών των ορυκτών καυσίμων που προκαλείται από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή δείχνει ότι οι προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το κλίμα είναι ζωτικής σημασίας για την ανεξαρτησία και την ασφάλειά της.
Πρόγραμμα ανεξαρτησίας
Κοινός παρονομαστής όλων των παραπάνω τοποθετήσεων είναι πως η ενεργειακή μετάβαση στην πραγματικότητα είναι κάτι πολύ από περιβαλλοντική πολιτική. Πρόκειται για ίσως το μεγαλύτερο πρόγραμμα οικονομικής ανεξαρτησίας που έχει επιχειρήσει ποτέ η Ευρώπη.
Το πρόγραμμα αυτό χρειάζεται καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση καλύπτει περίπου 58% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης από εισαγωγές. Το 2024 η Ευρωπαϊκή Ένωση πλήρωσε περίπου 376 δισ. ευρώ για εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων. Μάλιστα, κατά την ενεργειακή κρίση της περιόδου 2021-2024, οι ευρωπαϊκές οικονομίες κατέβαλαν συνολικά περίπου 1,8 τρισεκατομμύρια ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων με περίπου 930 δισ. ευρώ επιπλέον κόστος λόγω των αυξήσεων τιμών.
Πρόκειται για τεράστια μεταφορά πλούτου από την ευρωπαϊκή οικονομία προς χώρες παραγωγής καυσίμων. Μάλιστα, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, μπορεί η εξάρτηση από τη Ρωσία να μειώθηκε, αλλά η εξάρτηση από εισαγωγές δεν εξαφανίστηκε – απλώς άλλαξε γεωγραφία.
Το μεγάλο πλεονέκτημα των ΑΠΕ
Σε αντίθεση με τα ορυκτά καύσιμα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό: το «καύσιμο» είναι δωρεάν. Ο άνεμος και ο ήλιος δεν εισάγονται, δεν επηρεάζονται από γεωπολιτικές κρίσεις, δεν έχουν μεταβλητό κόστος καυσίμου.
Κάθε νέα επένδυση σε αιολικά και φωτοβολταϊκά μειώνει μόνιμα την ανάγκη εισαγωγών καυσίμων. Ειδικά η αιολική ενέργεια είναι ήδη σταθερά εδραιωμένη στην Ευρώπη – με περισσότερες από 440.000 θέσεις εργασίας, 250 εργοστάσια σε όλο το εύρος της αλυσίδας αξίας της αιολικής ενέργειας και συνεισφορά 54 δισεκατομμυρίων ευρώ στο ΑΕΠ της Ευρώπης.
Καλύπτει ήδη το 20% της ηλεκτρικής κατανάλωσης της Ευρώπης, επιτρέποντας στην ΕΕ να αποφεύγει εισαγωγές ορυκτών καυσίμων ισοδύναμες με τουλάχιστον 100 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Με τα κατάλληλα κίνητρα και σαφή πολιτική βούληση, τα μεγέθη αυτά θα συνεχίσουν να αυξάνονται.
Αν η Ευρώπη επιτύχει τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης -με εξοικονόμηση ενέργειας, εκτεταμένο εξηλεκτρισμό, ανανεώσιμες πηγές και αποθήκευση- το ενεργειακό της σύστημα θα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εγχώριους πόρους. Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος των εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ που σήμερα φεύγουν για εισαγωγές καυσίμων θα παραμένει στην ευρωπαϊκή οικονομία. Έτσι η οικονομία θα είναι λιγότερο εκτεθειμένη σε γεωπολιτικές κρίσεις και ενεργειακά σοκ.
Η περίπτωση της Ελλάδας
Για την Ελλάδα το ζήτημα είναι ακόμη πιο έντονο. Η χώρα μας εισάγει σχεδόν το σύνολο του πετρελαίου και φυσικού αερίου που καταναλώνει, και διαθέτει περιορισμένους εγχώριους ορυκτούς πόρους.
Αντίθετα, διαθέτει εξαιρετικό αιολικό και ηλιακό δυναμικό, που αποτελεί το σημαντικότερο εγχώριο ενεργειακό της πλεονέκτημα. Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών μειώνει τις εισαγωγές καυσίμων, ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια και προστατεύει την οικονομία από διεθνείς ενεργειακές κρίσεις.
Ενδεικτικά, το 2025 οι ανανεώσιμες πηγές στην Ελλάδα εξοικονόμησαν πάνω από 5,7 bcm αερίου. Δηλαδή χωρίς τις ΑΠΕ οι εισαγωγές αερίου θα έπρεπε να είναι σχεδόν διπλάσιες. Σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι απλώς κλιματική πολιτική. Είναι πολιτική οικονομικής ανθεκτικότητας και στρατηγικής ανεξαρτησίας.
